Lời người dịch: Sherry Wildfeuer là người có đóng góp rất lớn cho phong trào biodynamic và nhân trí học tại Mĩ trong hơn 60 năm qua. Bà là thành viên tích cực của Phân khoa Nông nghiệp thuộc Hội Nhân trí học Hoa Kì; ngoài ra còn là cộng sự lâu năm của Camphill Village ở Kimberton, Pennsylvania (một cộng đồng sống và làm việc chung với những người khiếm khuyết về phát triển). Từ 1978 tới nay, bà làm biên tập cho tờ Stella Natura – niên giám gieo trồng biodynamic được dùng rất phổ biến ở khu vực Bắc Mĩ. Bài viết dưới đây được rút gọn từ bài viết bà dành cho Stella Natura phát hành năm 1995.

Nhân loại thực chất là gì? Câu trả lời của ta sẽ quyết định tính chất của hành động mà ta hướng tới tha nhân.

Nếu ta coi bản thân và nhân loại như những tạo vật thần thánh được khéo léo tạc thành với khả năng yêu thương mà chỉ có thể đạt được thông qua hành động tự thân, thì ta sẽ có khuynh hướng quan tâm đến người khác cùng sự tiến bộ của họ.

Nếu coi mình và nhân loại là một sản phẩm tình cờ của các tiến trình vật lí xảy ra ngẫu nhiên trong vũ trụ, ta sẽ khó tìm thấy động lực để hành động nghiêm túc và nhất quán đối với bản thân và người khác. Quan niệm của ta về tự nhiên cũng phản ánh điều tương tự. Văn hóa chúng ta không phải là một nền văn hóa thiên về triết học, tuy nhiên ta vẫn bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi thứ triết lí bất thành văn của chủ nghĩa duy vật đang thịnh hành trong nền giáo dục, dẫn dắt ta chấp nhận những hành động đối với Trái Đất vốn là hậu quả của quan điểm máy móc về các sinh vật và mối quan hệ hỗ tương của chúng.

Nông nghiệp biodynamic khởi nguồn từ một thế giới quan tinh thần gọi là nhân-trí học. Nhà triết học và tiên tri người Áo Rudolf Steiner đã triển khai một phương thức mới để tiếp cận khoa học tích hợp với quan sát chính xác các hiện tượng tự nhiên, tư duy mạch lạc và kiến thức về tinh thần. Phương thức này đưa ra giải thích về sự tiến hóa tâm linh của Trái Đất với tư cách là một sinh vật, cũng như về cấu tạo của con người và nhiên giới.

Rudolf Steiner đã đưa ra một loạt bài giảng vào năm 1924 để trả lời các câu hỏi của nông dân ngày ấy khi họ nhận ra chất lượng hạt giống và khả năng sinh sản của vật nuôi bị suy giảm. Những người thực hành và thực nghiệm trong hơn 70 năm qua đã bổ sung rất nhiều vào khối kiến thức được gọi là biodynamic. Đó là nguồn cảm hứng không ngừng gây bất ngờ ngay cả đối với những người nông dân và người làm vườn già dặn nhất khi khám phá ra rằng những chỉ dẫn mà Steiner đưa ra trong Khóa học Nông nghiệp tới nay không chỉ vẫn còn hữu ích, mà người ta còn luôn luôn có thể hiểu chúng ở mức độ sâu hơn. Cho nên biodynamic rõ ràng là một con đường tri thức đang tiếp diễn chứ không chỉ là một tập hợp các phương pháp và kĩ thuật.

Người ta có phải nghiên cứu các công trình khác của Rudolf Steiner để hiểu biodynamic không? Mỗi người khác nhau đều đưa ra những câu trả lời không giống nhau về chủ đề này, và tài liệu biodynamic bao gồm từ cách tiếp cận rất căn bản và thực dụng đến những nghiên cứu chuyên sâu hơn. Tuy nhiên, ngay cả ở mức độ nhập môn, ta sẽ phải đối mặt với thực tế là tinh thần trong tự nhiên không được coi là một tham chiếu mơ hồ, thi vị mà là một thực tế có thể được xử lí một cách khoa học. Sinh lực có mặt trong vật chất hoặc không, ví dụ, đất có thể sống hoặc chết.

Người ta có thể bắt đầu phát triển khả năng nhận biết chất lượng và sự hiện diện của sự sống. Trong một ví dụ cực đoan, họ có thể so sánh một quả vừa mới hái trên cây với một quả đã được chiếu xạ và hạt của nó không bao giờ có thể nảy mầm. Bản chất vẫn như cũ nhưng sinh lực không còn nữa. Ăn cái nào sẽ bổ dưỡng hơn? Tất nhiên động vật phức tạp hơn thực vật vì có ý thức nội tại. Có gì khác biệt nếu một con gà, một con bò hay lợn được phép đi lại tự do và sử dụng mọi giác quan để trải nghiệm thiên nhiên và tìm kiếm thức ăn? Nếu tiêu chí duy nhất của ta để đo lường giá trị thực phẩm là số lượng thì không có sự khác biệt. Biodynamic tập trung vào chất lượng của thực phẩm. Nó thừa nhận mối liên hệ trực tiếp giữa chất lượng thực phẩm không chỉ với sức khỏe mà còn cả với ý thức của con người.

Cách tiếp cận nông nghiệp của Rudolf Steiner có thể được thể hiện thành một số nguyên tắc cơ bản sau:

Một nhãn quan rộng hơn

Ta cần nhìn vào từ trường của cả Trái Đất để hiểu một chiếc la bàn, cũng vậy, để hiểu được đời sống thực vật, ta phải mở rộng phạm vi suy nghĩ của mình để bao gồm toàn bộ vũ trụ. Góc nhìn bé hẹp của kính hiển vi là không đủ. Thực vật hoàn toàn mở ra đón nhận và hình thành nhờ những ảnh hưởng từ độ sâu của Trái Đất cho đến tầm cao của vũ trụ. Do đó, những nghiên cứu của chúng tôi về nông nghiệp biodynamic có phạm vi rộng hơn nhiều so với những gì có vẻ là hữu quan.

Nhịp điệu vũ trụ

Ánh sáng của Mặt Trời, Mặt Trăng, các hành tinh và các ngôi sao chiếu lên thực vật theo những nhịp điệu đều đều. Mỗi thứ đều góp phần vào sự sống, tăng trưởng và hình dáng của cây trồng. Bằng cách hiểu được quĩ đạo và tác dụng của từng nhịp điệu cụ thể, ta có thể tính toán thời gian gieo hạt, trồng trọt và thu hoạch có lợi cho cây trồng.

Ví dụ, vài ngày trước trăng tròn là thời điểm kích thích hạt nảy mầm nhất. Cây trồng từ hạt gieo vào những ngày Cận Địa (khi Mặt Trăng đến gần Trái Đất nhất của quĩ đạo hình elip theo chu kì hàng tháng) hoặc Thiên Thực sẽ có xu hướng yếu, dễ bị nấm và sâu bệnh tấn công. Người ta thậm chí còn phát hiện ra rằng Mặt Trăng đóng vai trò như một cánh cổng khi nó đi qua phía trước 12 chòm sao Hoàng Đạo, mở ra những ảnh hưởng cụ thể giúp củng cố rễ, lá, hoa hoặc quả của các cây đã gieo trồng. Một nông dân người Đức tên Maria Thun đã thực hiện những nghiên cứu đáng chú ý nhất trong lĩnh vực này trong nhiều thập kỉ, và từ đó cho ra đời lịch nông nghiệp. Ở Mỹ thì có lịch Stella Natura cung cấp những nhịp điệu này kèm theo các lời khuyên thiết thực cho nông dân.

Sự sống của đất là cơ sở cho sự sống thực vật

Một loại đất cân bằng, giàu mùn nhờ giun đất và tràn ngập hoạt động sống không chỉ là giá thể cho rễ cây hay là môi trường hấp thụ các chất dinh dưỡng dạng lỏng mà đất bị thiếu hụt trong nền nông nghiệp công nghiệp. (Trong thủy canh nhà kính, thực vật chỉ được trồng trong nước “được bón phân,” đất bị loại bỏ hoàn toàn!) Biodynamic nhận ra rằng bản thân đất có thể tồn tại sự sống và sức sống này của đất hỗ trợ sự sống của thực vật phát triển trong đó. Không có ranh giới rõ ràng giữa đời sống của rễ cây và đời sống của đất xung quanh nó. Vì vậy, nỗ lực chủ yếu của chúng tôi là tạo ra lượng mùn ổn định trong đất. Chúng tôi thực hiện điều này thông qua các phương pháp ủ phân hợp lí cũng như các kĩ thuật khác như luân canh cây trồng, cây phân xanh, v.v.

Rudolf Steiner đã chỉ ra rằng bản thân thực vật không thể bị bệnh – ta luôn có thể tìm ra nguyên nhân gây bệnh trong môi trường của chúng. Theo đó, cách để có cây trồng khỏe mạnh là sử dụng phân trộn và chăm sóc đất.

Một quan điểm mới về dinh dưỡng

Ta khỏe mạnh được là nhờ quá trình tiêu hóa thức ăn. Thức ăn càng có sức sống thì càng kích thích hoạt động tiêu hóa và càng có thể lấy được nhiều năng lượng từ đó. Nói rằng rau quả, ngũ cốc được trồng bằng phương pháp biodynamic có thể chứa nhiều sinh lực hơn những sản phẩm tương tự được trồng theo cách thông thường sẽ khiến đa số mọi người cảm thấy kì lạ. Tuy nhiên, công trình của một người tiên phong về biodynamic là Ehrenfried Pfeiffer đã triển khai ra một phương pháp kiểm tra có thể chứng minh điều này. Sắc kí phân tích (chromatography) thực sự làm cho các sinh lực, vốn khó diễn đạt bằng lời, có thể nhìn thấy được qua các hình ảnh được tạo ra khi nước trái cây được hòa tan trong dung dịch natri hydroxit và để nổi lên trên tấm giấy lọc bình thường được ngâm trong dung dịch bạc nitrat trước đó. Nhưng thực ra ta có cả một phòng thí nghiệm khoa học khả tín bên trong cơ thể mình, nếu ta chịu trau dồi nó – đó là vị giác, khứu giác và thị giác của chính ta. (Chẳng phải bây giờ khi gặp phải cây bị rộp, vô vị, nhợt nhạt và úng, ta cũng không biết là nó bị thiếu gì đó sao?)

Nông nghiệp hóa học cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng bằng cách bổ sung các khoáng chất hòa tan vào đất. Cây hấp thụ chúng qua nước. Người ta đã bỏ qua khả năng tự nhiên của cây là tìm kiếm trong đất những thứ cần thiết để sinh trưởng cân bằng. Kết quả là đất chết, không có giun đất, tăng trưởng mất tự nhiên và cây yếu. Thậm chí còn nghiêm trọng hơn cả độc tính của thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ và phân bón hóa học là sự chia cắt ngấm ngầm giữa thực vật và đất. Bằng cách rút gọn tính năng thông thường của rễ cây là hòa tan các khoáng chất có trong lòng đất rắn, chúng ta đã cắt lìa chúng khỏi ngôi nhà tự nhiên. Cây cối bị buộc phải trồng trên vùng đất như vậy giống như những đứa trẻ mồ côi mẹ, và hiển nhiên do yếu đuối nên chúng dễ bị bệnh tật và sâu bệnh phá hoại, mở đường cho những chất độc chết người hơn nữa trên đồng ruộng.

Con người cần ăn loại thực phẩm có mối liên hệ chặt chẽ với đất. Không thế, ta sẽ đánh mất nền tảng và định hướng của bản thân. Nhiều triệu chứng mắc phải trong văn hóa ngày nay là kết quả của việc con người đã ăn những thực phẩm không còn liên hệ đúng mức với đất trong nhiều thập kỉ. Khi Rudolf Steiner nói về dinh dưỡng động vật, ông cho rằng những con bò bị cho ăn sai sẽ không thấy hệ quả ngay, nhưng các thế hệ kế tiếp sẽ không có những bản năng khỏe mạnh. Điều này có vẻ không chỉ đúng trong dinh dưỡng động vật. Việc tái thiết xã hội phải dựa trên một cuộc cách mạng mới trong lĩnh vực nông nghiệp, một cuộc cách mạng không dựa trên số lượng mà dựa trên chất lượng.

Trang trại là một chỉnh thể thiết yếu của nông nghiệp

Rudolf Steiner đề ra lí tưởng về trang trại tự túc: để trang trại màu mỡ, cần có động vật với số lượng và sự kết hợp đúng đắn để cung cấp phân chuồng, và nguồn thức ăn của chúng cần được trồng trên chính trang trại đó.

Trong thực tiễn nông nghiệp hiện nay, điều ngược lại diễn ra: thức ăn chăn nuôi từ ngoài đưa vào; phân bón nhập khẩu; và phân chuồng thường được coi là vấn nạn. Như ta biết, trang trại hỗn hợp gần như biến mất ở Mĩ. (Nông dân khan hiếm đến mức nghề này bị loại khỏi các cuộc điều tra dân số.) Những khía cạnh khác nhau của nông nghiệp – chăn nuôi, ngũ cốc, rau màu và trái cây – bị chia cắt vì mục tiêu cơ giới hóa, cho “hiệu quả” và tập trung hóa lợi nhuận. Thách thức xây dựng một trang trại đa dạng, khép kín có thể khiến người nông dân có hứng thú quan sát các mối quan hệ thông minh, tinh tế trong tự nhiên và làm việc với chúng một cách sáng tạo. Điều đã mất đi là cơ hội giáo dục tích hợp để cân bằng các khía cạnh khác nhau của tự nhiên trong một cơ thể hài hòa và khỏe mạnh. Nhiều người hiện đang phải chịu cảnh thất nghiệp hoặc bất mãn trong công việc có thể tìm được công việc có ý nghĩa và lành mạnh ở những trang trại như vậy.

Tuy nhiên, điều kiện kinh tế hiện tại khiến điều này dường như là một lí tưởng bất khả thi đối với hầu hết mọi người. Có phải lí tưởng về các trang trại tự túc của biodynamic chỉ dành cho những quí ngài nông dân giàu có? Trong phong trào biodynamic, nhiều hình thái xã hội khác nhau đã được nghiên cứu để tạo ra những trang trại như vậy. Các cộng đồng phi nông nghiệp, chẳng hạn như cộng đồng Camphill mà tôi là thành viên (cam kết chia sẻ cuộc sống với những người có khiếm khuyết về phát triển), có khả năng coi một trang trại hỗn hợp rộng lớn như một phần không thể thiếu trong đời sống và công việc của họ. Ở những trường hợp khác, một số liên doanh nông nghiệp nhỏ ở một địa phương kết hợp với nhau để tạo thành một sinh thể trang trại và cùng chia sẻ tài nguyên. Yếu tố thiết yếu không nên bỏ qua là việc gìn giữ và tái chế các nguồn tài nguyên hiện có. Rau hỏng, phân chuồng, lá cây và thức ăn thừa đều chứa đựng sức sống quí giá có thể được giữ lại và sử dụng để bồi đắp đất nếu chúng được xử lí đúng cách. Không thì tiềm năng đó có thể bị lãng phí và phân tán do quản lí kém. Vì vậy, ủ phân là then chốt của canh tác biodynamic và phương thức này có thể áp dụng được ngay cả ở quy mô vườn phố.

Một vườn theo mô hình CSA ở Camphill Village Kimberton Hills (Pennsylvania, Mĩ). Hình: ic.org

Liều thuốc cho Trái Đất: Các chế phẩm biodynamic

Dù cho các nguồn tài nguyên có được quản lí cẩn thận đến đâu thì việc loại bỏ cây trồng khỏi đất khiến Trái Đất bị cạn kiệt. Có nguồn nào khác để thu hút sinh lực mới vào tự nhiên không?

Tất cả sự sống trên Trái Đất đều phụ thuộc vào nguồn năng lượng khổng lồ của Mặt Trời. Tất cả các hành tinh trong hệ mặt trời cũng đang ảnh hưởng tích cực đến đời sống thực vật và động vật, mỗi hành tinh đều có một thiên năng hoặc đặc tính riêng. Các nền văn hóa lâu đời đều biết điều này, họ còn xác định ra một số loài thực vật và cơ quan nhất định trong cơ thể thuộc về một hành tinh nào đó. Rudolf Steiner đã chỉ ra rằng một ngành khoa học mới về những ảnh hưởng vũ trụ sẽ phải thay thế những truyền thống và trí khôn nặng phần cảm tính như trước đây. Từ cảm nghiệm sâu sắc của bản thân, ông đã giới thiệu các chế phẩm biodynamic. Được làm từ hoa cúc chamomile, cỏ thi, bồ công anh, vỏ sồi, cây nữ lang và tầm ma, chúng tập hợp các yếu tố đặc biệt từ thiên nhiên vào các mùa nhất định trong năm. Các lực mà chúng hứng chịu được tập trung lại, sau đó được dùng để làm các yếu tố hỗn loạn bên trong đống phân trộn tụ lại và “tổ chức” chúng từ bên trong. Hai trong số các chế phẩm này được sử dụng trực tiếp trên đồng ruộng, một trên mặt đất trước khi trồng để kích thích sự sống trong đất và một trên lá của cây trồng để tăng cường khả năng tiếp nhận ánh sáng. Trong các chế phẩm này, ta có phương thuốc giúp Trái Đất thu hút các sinh lực mới từ vũ trụ.

Đọc hiểu cuốn sách thiên nhiên

Mọi thứ trong tự nhiên đều bộc lộ một điều gì đó có tính chất thiết yếu bằng hình thức và động thái của nó. Ví dụ, silica đối lập với đá vôi trong mối quan hệ của nó với nước và cách nó hỗ trợ sinh trưởng ở thực vật. Có sự phân cực tương tự giữa những loài thực vật phát triển mạnh mẽ và cung cấp dinh dưỡng đáng kể cho động vật và con người, và những loài thực vật (thường bị gọi là cỏ dại) nhanh chóng ra hạt, chú trọng hơn vào duy trì nòi giống. Trong số các loài động vật, có những loài giống loài bò, với chức năng trao đổi chất chiếm ưu thế. Và có những loài khác như loài nai nhạy cảm, trong đó các hoạt động của giác quan thần kinh nổi bật hơn cả. Đây chỉ là một gợi ý sơ đẳng nhất. Quan sát kĩ càng – trong bóng râm và ở nơi đủ nắng, tại những khu vực ẩm ướt và khô ráo, trên những loại đất khác nhau, sẽ giúp cho khả năng nắm bắt các yếu tố được linh hoạt hơn. Cuối cùng ta sẽ học được cách “đọc” ngôn ngữ của tự nhiên. Và sau đó, ta có thể sáng tạo thông qua các kĩ thuật cụ thể để mang lại sự tăng cường và cân bằng mới cho mảnh đất của mình, vốn thường có xu hướng thiên lệch theo một lẽ nào đó.

Kinh tế học dựa trên tri thức về nghề nghiệp

Rudolf Steiner nhấn mạnh sự vô lí của nền kinh tế nông nghiệp do những người chưa bao giờ thực sự trồng trọt hoặc quản lí trang trại định đoạt. Ta đều biết những hậu quả tai hại của chuyện đó. Vì lí do thuần túy kinh tế, nông dân buộc phải áp dụng các biện pháp mà trong thâm tâm họ khó lòng đồng tình.

Đối phó với tình trạng này, ta có một phương thức tiếp cận mới đòi hỏi sự liên kết giữa người sản xuất và người tiêu dùng vì lợi ích chung của nhau. Một trong những phương thức như vậy ra đời trong phong trào biodynamic và lan rộng nhanh chóng, đó là Nông nghiệp (được) Cộng đồng Hỗ trợ (CSA – Community Supported Agriculture). Các khu vườn hoặc trang trại tập trung xung quanh mình một nhóm những người ủng hộ thỏa thuận trước để đáp ứng nhu cầu tài chính của cộng đồng và người lao động. Những người ủng hộ này, mỗi người sẽ nhận được một phần nông sản trong mùa trồng trọt. Thu nhập của người lao động nhờ đó được đảm bảo và ngân sách được xác định qua thông hiểu lẫn nhau chứ không phải theo áp lực tài chính. Người tiêu dùng nhận thức được nhu cầu thực sự của trang trại; họ vui mừng vì mùa màng bội thu; và họ vẫn trung thành trong những hoàn cảnh bất lợi. Với nhu cầu về thực phẩm giá rẻ và sự thiếu nhận thức chung về thực hành nông nghiệp, cần phải có một nền giáo dục sâu rộng cho công chúng để đảo ngược các xu hướng hiện tại.

 * * * 

Bất kể vị trí đất đai của ta ở đâu, nếu tinh ý, ta sẽ thấy những dấu hiệu rõ ràng của bệnh tật trên cây trồng, trong nước, thậm chí cả trong thời tiết. Nông nghiệp hữu cơ muốn ngăn chặn sự tàn phá của thiên nhiên do con người gây ra. Rudolf Steiner đã có lời khuyên rõ ràng rằng mọi thực hành đều phải nằm trong phạm vi của sự sống. Do đó, phong trào biodynamic, được thành lập vào năm 1924, trên thực tế là phong trào ủng hộ nông nghiệp “hữu cơ” lâu đời nhất kể từ khi ý tưởng phân bón hóa học ra đời. Nó tiếp tục đưa ra những cách chữa lành đất sống thông qua nhãn quang sâu sắc của con người về các lực có tính tạo thành của vũ trụ. Một lần nữa ta trở về với những câu hỏi cơ bản về sự tồn tại. Để thực sự hiểu được biodynamic, những câu hỏi về nguồn gốc của con người và mối quan hệ của con người với thiên nhiên cần phải có trong ta. Tuy nhiên, bản thân Trái Đất và tất cả người tiêu dùng nông sản biodynamic vẫn có thể được hưởng lợi trực tiếp từ những thành quả bổ dưỡng cho sức khỏe từ phương pháp này.